Sự kiện diễn ra như thế nào
Commonwealth Short Story Prize là giải thưởng văn học uy tín dành cho truyện ngắn chưa xuất bản từ các nhà văn thuộc khối Commonwealth. Năm nay có 7.806 tác phẩm dự thi, được lọc qua nhiều vòng xuống còn 25, rồi 5 người chiến thắng. Ban giám khảo gồm 5 người do nhà văn Louise Doughty chủ trì. Người thắng giải được nhận 2.500 bảng Anh và tác phẩm được đăng trên tạp chí Granta.
Jamir Nazir, nhà văn đến từ Trinidad với mối quan tâm về giao thoa văn hóa Caribbean và cộng đồng người Ấn ở hải ngoại, đoạt giải khu vực Caribbean với truyện ngắn “The Serpent in the Grove” kể về một người nông dân gặp một khu rừng bí ẩn.
Tranh cãi nổ ra ngay sau khi tác phẩm được đăng công khai. Ethan Mollick, giáo sư tại Wharton chuyên nghiên cứu ảnh hưởng của AI lên giáo dục và công việc, đã đưa truyện vào Pangram, một phần mềm phát hiện nội dung AI với độ chính xác 99%, và kết quả cho thấy tác phẩm rất có khả năng được tạo ra bằng AI.
Phần mềm phát hiện AI nói gì
Pangram là chương trình cho phép xác minh liệu nội dung được tạo bởi con người, đã sao chép từ nguồn khác, hay được tạo ra bằng AI. Kết quả phân tích truyện của Nazir cho thấy xác suất cao là nội dung do AI tạo sinh.
Tuy nhiên đây là điểm cần hiểu rõ: không có bằng chứng trực tiếp nào được công bố. Kết quả từ phần mềm phát hiện AI là chỉ số, không phải bằng chứng tuyệt đối, và chính Mollick cũng thừa nhận đây là một dạng “Turing Test” không hoàn hảo. Literary Hub nhận xét rằng dù có những đoạn văn mang dấu hiệu đáng ngờ như so sánh gượng gạo, đây là vụ việc gây thiệt hại lớn nhất cho chính Granta và ban giám khảo hơn là cho công nghệ AI.
Phản ứng của các bên
Commonwealth Foundation cho biết đang xem xét lại quy trình tuyển chọn trong bối cảnh cáo buộc ngày càng nhiều. Nazir chưa có phản hồi chính thức được ghi nhận tại thời điểm bài viết này.
Bức tranh rộng hơn: Không chỉ là vụ việc cá biệt
Vụ việc này không đứng riêng lẻ. Tại Hội sách Cairo 2026, một số tiểu thuyết được phát hiện chứa đoạn văn rõ ràng do AI tạo ra, thậm chí bao gồm cả prompt và phản hồi nội bộ của chatbot được in thẳng vào sách mà không qua chỉnh sửa. Tại New Zealand, hai nhà văn nổi tiếng bị loại khỏi giải thưởng văn học hàng đầu nước này sau khi ban tổ chức phát hiện bìa sách của họ sử dụng hình ảnh AI.
Đây là cuộc khủng hoảng danh tính mà ngành xuất bản toàn cầu đang phải đối mặt mà chưa có câu trả lời thực sự: khi AI có thể viết đủ hay để qua được ban giám khảo của một giải thưởng uy tín, ranh giới giữa “tác phẩm của con người” và “tác phẩm có sự hỗ trợ của AI” nên được vẽ ở đâu, và ai có thẩm quyền vẽ ranh giới đó?
Bài viết tổng thuật từ The Verge, Literary Hub và The Free Press, 21/5/2026.
Bình Luận